یک تریلیون دلار دود شد: سقوط سهام تراشهسازان هوش مصنوعی از سامسونگ تا ASML
بازار سهام شرکتهای تراشهساز و فعال در زنجیرهی تامین هوش مصنوعی، در یکی از شدیدترین ریزشهای هفتههای اخیر قرار گرفت. بر اساس گزارش CNBC، تنها در یک هفته، بیست شرکت بزرگ حوزهی تراشه و نیمههادی بیش از یک تریلیون دلار از ارزش بازار خودشان را از دست دادند؛ رقمی که نشان میدهد نگرانیها دربارهی پایداری سرمایهگذاریهای عظیم روی زیرساخت هوش مصنوعی، از حد یک بحث نظری به یک واکنش واقعی و قابل اندازهگیری در بازارهای مالی رسیده است.
کدام شرکتها بیشترین افت را داشتند
در روز پنجشنبه، SK Hynix کرهجنوبی، یکی از بزرگترین تامینکنندگان تراشههای حافظهی پیشرفته برای مدلهای هوش مصنوعی، در بورس سئول بیش از ۱۰ درصد سقوط کرد. سامسونگ الکترونیکس هم با افت ۸.۷ درصدی مواجه شد. در بازار توکیو، شرکت ادوانتست (Advantest)، که تجهیزات تست تراشه تولید میکند، نزدیک به ۱۴ درصد ریزش داشت؛ و در آمستردام، سهام ASML، شرکت هلندی سازندهی دستگاههای لیتوگرافی فوقپیشرفته که عملاً بدون محصولاتش تولید پیشرفتهترین تراشههای جهان ممکن نیست، ۶.۶ درصد سقوط کرد.
این افتها صرفاً محدود به یک منطقهی جغرافیایی خاص نبود؛ از کرهجنوبی و ژاپن تا اروپا، سهامداران در سراسر زنجیرهی تامین تراشه با واکنش فروش گسترده مواجه شدند. این نکته اهمیت دارد چون نشان میدهد نگرانی بازار صرفاً دربارهی یک شرکت یا یک کشور خاص نیست، بلکه به کل اکوسیستم تولید تراشههای هوش مصنوعی، از طراحی تا تولید و تست، مربوط میشود.
ریشهی این سقوط چیست
طبق تحلیل رسانههای مالی، یکی از عوامل اصلی این ریزش، دادههای تورمی بالاتر از انتظار در اقتصاد آمریکا بوده که دوباره امیدها به کاهش سریع نرخ بهره توسط فدرالرزرو را کمرنگ کرده است. وقتی انتظار میرود نرخ بهره برای مدت بیشتری در سطح بالا بماند، سهام شرکتهای فناوری با رشد بالا و ارزشگذاریهای بلندمدت (مثل شرکتهای تراشهساز هوش مصنوعی) معمولاً بیشتر از میانگین بازار آسیب میبینند؛ چون ارزش فعلی سودهای آیندهی آنها با نرخ تنزیل بالاتری محاسبه میشود.
در کنار این عامل کلان اقتصادی، نگرانیهای خاصتری هم دربارهی پایداری سرمایهگذاری عظیم در زیرساخت هوش مصنوعی مطرح شده است. در هفتههای اخیر، گزارشهایی دربارهی فشار مالی روی شرکتهایی مثل CoreWeave منتشر شده که نشان میدهد بازده اوراق قرضهی برخی شرکتهای زیرساخت هوش مصنوعی به سطوح نگرانکنندهای (نزدیک به ۱۵ درصد در برخی موارد) رسیده است. وقتی هزینهی تامین مالی برای شرکتهای زیرساختی این صنعت افزایش پیدا میکند، این سوال در بازار مطرح میشود که آیا چرخهی فعلی سرمایهگذاری در مراکز داده و تراشههای هوش مصنوعی، با همین سرعت قابل ادامه است یا نه.
واکنش مدیران و دیدگاههای متفاوت
مایک اینتریتور، مدیرعامل CoreWeave، واکنش بازار به افزایش بازده اوراق قرضهی شرکتش را «غیرمنطقی» توصیف کرده و به حجم بالای قراردادهای تضمینشدهی این شرکت (contract backlog) اشاره کرده است؛ یعنی از نگاه او، بازار بیش از حد به نگرانیهای کوتاهمدت واکنش داده و تقاضای واقعی و بلندمدت برای زیرساخت هوش مصنوعی را نادیده گرفته است. از سوی دیگر، تحلیلگران MarketWatch در گزارشهای خودشان از یک «شکاف» در معاملهی هوش مصنوعی (AI trade) صحبت کردهاند؛ یعنی تفاوت نگاه سرمایهگذاران دربارهی اینکه آیا هزینههای سرسامآور ساخت زیرساخت، در نهایت با درآمدهای واقعی جبران میشود یا نه.
زمینه و پسزمینه: این اولین باری نیست
این ریزش، نخستین بار در سال جاری نیست که بازار نسبت به ارزشگذاری شرکتهای مرتبط با هوش مصنوعی واکنش تند نشان میدهد. پیش از این هم، در ماههای گذشته، ریزشهای مقطعی مشابهی در سهام شرکتهای حافظه و تجهیزات نیمههادی رخ داده بود، معمولاً بعد از گزارشهای مالیای که انتظارات فزایندهی بازار را کاملاً برآورده نکرده بودند. تفاوت این دور از ریزش، همزمانی آن با نگرانیهای کلان اقتصادی (دادهی تورم و سیاست پولی فدرالرزرو) و همزمان با اخبار مالی خاص صنعت هوش مصنوعی (مثل وضعیت بدهی CoreWeave) است؛ یعنی دو موج نگرانی بهطور همزمان روی بازار اثر گذاشتهاند.
چرا بازده اوراق قرضهی CoreWeave اینقدر مهم است
برای درک بهتر نگرانی بازار، باید به رابطهی بین بازدهی اوراق قرضه و ریسک اعتباری توجه کرد. وقتی بازدهی اوراق قرضهی یک شرکت به سطحی نزدیک به ۱۵ درصد میرسد، این یعنی سرمایهگذاران برای قبول ریسک قرضدادن پول به آن شرکت، انتظار بازگشت بسیار بالایی دارند؛ سطحی که معمولاً برای شرکتهای با ریسک اعتباری بالا یا نگرانی دربارهی توانایی بازپرداخت بدهی مشاهده میشود. از آنجا که CoreWeave یکی از بزرگترین تامینکنندگان زیرساخت محاسباتی برای آموزش و اجرای مدلهای هوش مصنوعی است، نگرانی دربارهی سلامت مالی آن مستقیماً به نگرانی دربارهی کل زنجیرهی تامین هوش مصنوعی، از جمله شرکتهای تراشهساز بالادستی، سرایت میکند. این همان مکانیزمی است که توضیح میدهد چرا یک خبر مربوط به یک شرکت زیرساختی میتواند روی سهام تراشهسازان آسیایی و اروپایی هم اثر بگذارد.
تحلیل: آیا این پایان دوران رشد بیوقفهی سهام تراشه است
برای پاسخ به این سوال، باید بین نوسان کوتاهمدت بازار و تغییر بنیادین در روند بلندمدت تمایز گذاشت. افت چند روزهی ۶ تا ۱۴ درصدی در سهام بزرگ، بهخصوص وقتی با دادههای اقتصاد کلان (نه صرفاً اخبار خاص یک شرکت) همراه است، بیشتر شبیه یک واکنش بازار به تغییر انتظارات نرخ بهره به نظر میرسد تا یک تغییر بنیادین در دیدگاه بلندمدت سرمایهگذاران نسبت به آیندهی هوش مصنوعی. با این حال، اشارهی MarketWatch به «شکاف در معاملهی هوش مصنوعی» نکتهی مهمی است: هر چه حجم سرمایهگذاری در ساخت مراکز داده و تراشههای جدید بیشتر میشود، فاصلهی زمانی بین هزینهکرد امروز و بازگشت سرمایهی قابل اثبات فردا هم بیشتر میشود؛ و این فاصله، دقیقاً همان چیزی است که عصبیترین سرمایهگذاران را نگران میکند.
برای کسبوکارهای کوچکتر و مصرفکنندگان عادی، تاثیر مستقیم این نوسانات بازار سهام معمولاً محسوس نیست؛ اما تاثیر غیرمستقیم آن میتواند در میانمدت احساس شود. اگر هزینهی تامین مالی برای شرکتهای زیرساخت هوش مصنوعی افزایش پیدا کند، احتمال دارد این هزینهی بالاتر در نهایت به شکل قیمتهای بالاتر برای خدمات ابری و API مدلهای هوش مصنوعی به مصرفکنندهی نهایی منتقل شود. به همین دلیل، حتی کسانی که مستقیماً در بازار سهام سرمایهگذاری نکردهاند، باید این روند را بهعنوان یک شاخص غیرمستقیم از سلامت مالی صنعتی که روزبهروز به آن وابستهتر میشوند، دنبال کنند.
در هفتههای آینده، دو نشانه میتوانند کمک کنند تا بفهمیم آیا این ریزش موقتی بوده یا آغاز یک اصلاح طولانیتر: نخست، گزارشهای مالی فصلی شرکتهای بزرگ تراشهساز و اینکه آیا تقاضای واقعی برای تراشههای هوش مصنوعی همچنان با پیشبینیهای بلندپروازانهی تحلیلگران مطابقت دارد یا نه. دوم، روند بازدهی اوراق قرضهی شرکتهای زیرساختی مثل CoreWeave؛ اگر این بازدهها به سطوح عادیتر بازگردند، نشانهای است که بازار نگرانی اولیهاش را کنار گذاشته، اما اگر همچنان بالا بمانند یا افزایش یابند، میتواند نشانهی نگرانی عمیقتری دربارهی مدل مالی کل این صنعت باشد.
منبع: CNN Business