گوگل دیسکاور کلیک روی بخش منابع را غیرفعال میکند؟
گوگل در حال آزمایش تغییری است که بر اساس آن، امکان کلیک روی دکمهی «منابع» در کارتهای خلاصهی هوش مصنوعی بخش Google Discover غیرفعال میشود. این آزمایش نخستینبار توسط دیمین آندل در تاریخ ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶ در شبکهی اجتماعی ایکس شناسایی و منتشر شد، و بری شوارتز، گزارشگر Search Engine Roundtable، تلاش کرد آن را بازتولید کند اما موفق نشد.
زمینه و پسزمینه
گوگل دیسکاور فید محتوایی است که در اپلیکیشن گوگل و صفحهی اصلی مرورگر کروم در موبایل به کاربران نمایش داده میشود و پیشتر صرفاً لینکهایی از ناشران مختلف را فهرست میکرد. اما از سال ۲۰۲۵، گوگل خلاصههای تولیدشده با هوش مصنوعی را نیز به این فید اضافه کرد؛ اقدامی که در آن زمان با نارضایتی گستردهی ناشران همراه بود، چرا که این خلاصهها میتوانند نیاز کاربر به کلیک و مراجعهی مستقیم به وبسایت منبع را کاهش دهند.
پیش از این آزمایش، بخش «منابع» در پایین هر کارت خلاصهی هوش مصنوعی در دیسکاور، هنگام لمس یا کلیک، یک مینیفید از مقالات منابعی که آن خلاصه بر اساس آنها ساخته شده بود را باز میکرد؛ این امکان به کاربر اجازه میداد در صورت تمایل، مستقیماً به منابع اصلی مراجعه کند. اما بر اساس آزمایش جدید که با پرچم داخلی «disable_aio_sources_button_tap» شناسایی شده، این مینیفید دیگر باز نمیشود و کلیک روی این دکمه عملاً بیاثر میماند.
شوارتز در گزارش خود این پرسش را مطرح کرده که آیا این تغییر صرفاً یک باگ موقت است یا گوگل بهطور عمدی در حال «گرفتن کلیکهای بیشتر از ناشران» است. او این آزمایش را در ادامهی روند نگرانکنندهای که از افزودن خلاصههای هوش مصنوعی به دیسکاور آغاز شده، قرار میدهد.
تحلیل
اگر این تغییر بهصورت گسترده و دائمی اجرا شود، پیامدهای آن برای اکوسیستم ناشران دیجیتال میتواند قابلتوجه باشد. گوگل دیسکاور برای بسیاری از ناشران خبری و وبسایتهای محتوایی، بهخصوص در دستگاههای موبایل، یکی از منابع اصلی ترافیک ارجاعی بوده است. حذف یا غیرفعالکردن دسترسی ساده به منابع از داخل کارت خلاصهی هوش مصنوعی، یکی از آخرین مسیرهای باقیمانده برای هدایت کاربر از یک خلاصهی خودکار بهسوی وبسایت اصلی را مسدود میکند؛ درست در لحظهای که این خلاصهها خودِ محتوای ناشران را به شکل رایگان و بدون نیاز به کلیک در اختیار کاربر قرار میدهند.
این الگو را باید در کنار روند مشابهی که در نتایج جستجوی اصلی گوگل (نه فقط دیسکاور) نیز دیده میشود، بررسی کرد: افزایش پوشش ایآیاوورویوز تا بیش از ۸۰ درصد جستجوها (موضوعی که در گزارشهای دیگر همین روزها نیز به آن اشاره شده) نشان میدهد گوگل در تمام سطوح محصول خود —از جستجوی اصلی تا فید دیسکاور— بهسوی مدلی حرکت میکند که در آن پاسخ نهایی مستقیماً در داخل محصولات گوگل تولید و ارائه میشود، و نقش ناشران به تولیدکنندهی دادهی خام برای تغذیهی این خلاصهها تقلیل مییابد، بدون آنکه لزوماً ترافیک یا درآمد تبلیغاتی متناسبی به آنها بازگردد.
از منظر گوگل، منطق تجاری این تغییرات قابلدرک است: نگهداشتن کاربر در داخل اپلیکیشنها و سرویسهای خود گوگل (بهجای هدایت او به وبسایتهای شخص ثالث) معمولاً به معنای زمان بیشتر صرفشده در پلتفرم گوگل، جمعآوری دادهی رفتاری بیشتر، و فرصتهای بیشتر برای نمایش تبلیغات متعلق به خود گوگل است. اما این منطق تجاری مستقیماً در تعارض با منافع اقتصادی ناشرانی قرار میگیرد که مدل کسبوکارشان —از جمله درآمد تبلیغاتی و اشتراک— بهطور کامل به دریافت بازدیدکنندهی واقعی از طریق کلیک وابسته است.
باید توجه داشت که این مورد خاص هنوز در مرحلهی آزمایش محدود (A/B test) قرار دارد و حتی بری شوارتز، گزارشگر باتجربهی حوزهی سئو، نتوانسته آن را در حساب خودش بازتولید کند. این موضوع نشان میدهد گوگل احتمالاً این تغییر را فقط برای درصد کوچکی از کاربران یا در مناطق جغرافیایی محدود آزمایش میکند؛ رویهی استانداردی که گوگل پیش از اجرای گستردهی هر تغییر در محصولات پراستفادهاش دنبال میکند. با این حال، سابقهی گوگل در زمینهی تغییرات مشابه (مانند خودِ معرفی خلاصههای هوش مصنوعی در دیسکاور) نشان میدهد که چنین آزمایشها، حتی اگر در ابتدا محدود باشند، غالباً به اجرای گستردهتر منجر میشوند، مگر اینکه واکنش منفی کاربران یا ناشران بهقدری قوی باشد که گوگل را به بازنگری وادار کند.
برای ناشران، توصیهی عملی در این مقطع، پایش دقیق ترافیک ارجاعی از Discover در هفتهها و ماههای آینده و آمادهسازی استراتژیهای تنوعبخشی به منابع ترافیک (مانند شبکههای اجتماعی، ایمیل مارکتینگ، و ترافیک مستقیم) است، تا وابستگی به یک کانال واحد که کنترل آن کاملاً در اختیار گوگل قرار دارد، کاهش یابد.
مقایسهی این آزمایش با اقدامات مشابه گوگل در گذشته نیز روشنگر است. وقتی گوگل در سال ۲۰۱۸ قابلیت «نمایش ویژه» (Featured Snippets) را بسط داد یا بعدها «جدولهای دانش» (Knowledge Panels) را گسترش داد، در هر دو مورد ناشران شاهد کاهش نرخ کلیک بودند، حتی اگر محتوای آنها منبع اصلی اطلاعات نمایشدادهشده بود. الگوی تکرارشونده این است: گوگل ابتدا یک قابلیت را بهصورت محدود و آزمایشی معرفی میکند، واکنشهای اولیه را ارزیابی میکند، و سپس در صورت عدم بروز بحران ارتباطی بزرگ، آن را بهتدریج به کل کاربران گسترش میدهد. بر این اساس، میتوان انتظار داشت که اگر واکنش عمومی به این آزمایش خاص محدود بماند، گوگل در ماههای آینده نسخهی گستردهتری از آن را عرضه کند.
از سوی دیگر، باید توجه کرد که ناشران در سالهای اخیر گزینههای فنی محدودی برای مقابله با این روند دارند. فایلهای robots.txt و متادیتاهای مشابه میتوانند تا حدی کنترل کنند که آیا محتوای یک سایت برای تولید خلاصههای هوش مصنوعی گوگل استفاده شود یا نه، اما این کنترل اغلب بهصورت همهیاهیچ عمل میکند: ناشر یا باید اجازهی کامل خزش و استفاده بدهد (و ریسک کاهش کلیک را بپذیرد)، یا کاملاً از این قابلیتها کنار گذاشته شود (و دیدهشدن در جستجو را از دست بدهد). نبود ابزار دقیقتر برای مشارکت مشروط —مثلاً اجازهی استناد اما نه خلاصهسازی کامل— یکی از خواستههای اصلی انجمنهای ناشران از گوگل در سالهای اخیر بوده است که هنوز بهطور کامل محقق نشده. تا زمانی که چنین ابزارهای دقیقتری در دسترس قرار نگیرد، ناشران عملاً مجبورند میان ریسک کاهش کلیک و نیاز به حفظ دیدهشدن در یکی از پرترافیکترین محصولات گوگل، یک مصالحهی ناخواسته و نامتوازن را بپذیرند. در نهایت، این آزمایش کوچک و بهظاهر جزئی، نمادی از یک روند بسیار بزرگتر است: کاهش تدریجی و پیوستهی نقش کلیک انسانی در اقتصاد اطلاعات دیجیتال، روندی که بدون واکنش هماهنگ ناشران و نهادهای ناظر، به احتمال زیاد با همین سرعت در سالهای پیشرو ادامه خواهد یافت.
منبع: Search Engine Roundtable