حذف پارامتر UTM جمینای گوگل؛ ردیابی ترافیک هوش مصنوعی سختتر شد
حذف پارامتر UTM جمینای گوگل؛ چرا ردیابی ترافیک هوش مصنوعی هر روز سختتر میشود؟
به نظر میرسد گوگل بهطور خزنده و بدون اعلام رسمی، پارامتر UTM جمینای گوگل را از لینکهای استنادی درون پاسخهای هوش مصنوعی خودش حذف کرده است. این تغییر که بهتازگی توسط تحلیلگران مستقل کشف و منتشر شده، یکبار دیگر نشان میدهد که سنجش دقیق ترافیک ورودی از ابزارهای هوش مصنوعی گوگل، بهشکل روزافزونی برای صاحبان وبسایتها و متخصصان سئو دشوار شده است.
زمینه و پسزمینه
بر اساس گزارش بری شوارتز در Search Engine Roundtable، گوگل از اوایل شهریورماه (September) شروع به افزودن پارامتر UTM به لینکهای استنادشده در پاسخهای جمینای کرد. این پارامتر، با مقدار مشخص utm_source=gemini، به صاحبان سایتها اجازه میداد در ابزارهای تحلیل وب مثل گوگل آنالیتیکس، بهروشنی تشخیص دهند که چه بخشی از ترافیک ورودیشان از طریق پاسخهای جمینای بوده است. اما طبق دادههایی که یک تحلیلگر با نام کاربری «ناتزیر» (Natzir) در شبکهی اجتماعی ایکس منتشر کرده، این پارامتر پس از حدود سه هفته، یعنی حوالی ۲۸ سپتامبر، بهطور ناگهانی و بدون هیچ اعلام رسمی از سوی گوگل، از لینکهای جمینای ناپدید شد.
ناتزیر نموداری منتشر کرده که روند رشد و سپس ناپدید شدن ناگهانی این پارامتر را بهوضوح نشان میدهد. او همچنین گزارش کرده که کاربر دیگری با نام کاربری «ایکسبورگ» (Xyborg) هم همین افت را حوالی همان تاریخ در دادههای خودش مشاهده کرده است؛ یعنی این یک مشاهدهی منفرد و تصادفی نیست، بلکه یک تغییر واقعی و گسترده در رفتار سیستم گوگل بوده است. حتی جان مولر، یکی از سخنگویان شناختهشدهی گوگل در امور سئو، در پاسخی در ردیت تأیید کرده که خودش هم حدود یک ماه پیش پارامترهای UTM را روی لینکهای جمینای دیده بود؛ تأییدی غیررسمی اما معنادار بر وجود این قابلیت پیش از حذف آن.
تحلیل: یک قدم بهجلو، دو قدم بهعقب در شفافیت ترافیک هوش مصنوعی
این تغییر، نمونهی تازهای از یک الگوی آشنا در رابطهی گوگل با جامعهی سئو است: ویژگیهایی که به شفافیت بیشتر منابع ترافیک کمک میکنند، اغلب بهطور موقت و بدون اطلاعرسانی رسمی ظاهر و سپس ناپدید میشوند. برای صاحبان سایتهایی که سختکوشانه تلاش میکنند سهم واقعی ترافیک حاصل از پاسخهای هوش مصنوعی را از سایر منابع تشخیص دهند، این نوسانها عملاً بهمعنای از دست رفتن یک ابزار اندازهگیری دقیق، بدون جایگزین مشخص، است.
نکتهی مهم دیگری که ناتزیر در تحلیلش برجسته کرده، تفاوت رفتار نسخهی وب و نسخهی اپلیکیشن موبایل جمینای است. طبق گفتهی او، گوگل همچنان دادهی ریفرر (referrer) را از نسخهی دسکتاپ/وب جمینای ارسال میکند و این بخش از ترافیک، حتی بدون پارامتر UTM، همچنان با یک ریفرر مشخص (gemini.google.com) قابلردیابی باقی میماند. اما در اپلیکیشن iOS جمینای، داستان کاملاً متفاوت است: این اپلیکیشن لینکها را درون WebView اختصاصی خودش باز میکند و هیچ ریفرری ارسال نمیکند، به این معنا که این بازدیدها در ابزارهایی مثل Google Analytics 4 بهعنوان ترافیک «مستقیم» (Direct) ثبت میشوند؛ دستهای که عملاً هیچ اطلاعاتی دربارهی منبع واقعی بازدید به صاحب سایت نمیدهد.
تنها ردپای باقیمانده برای تشخیص این نوع ترافیک، همانطور که ناتزیر اشاره کرده، رشتهی عامل کاربری (user agent) مخصوص «GeminiiOS» است که در لاگهای سرور قابلمشاهده است؛ اما استخراج و تحلیل این داده نیازمند دسترسی مستقیم به لاگهای خام سرور است، چیزی که اکثر صاحبان سایتهای کوچک و متوسط به آن دسترسی ندارند یا نمیدانند چگونه از آن استفاده کنند. این یعنی بخش قابلتوجهی از ترافیک واقعی ناشی از جمینای، بهخصوص از کاربران موبایل، عملاً از دید ابزارهای تحلیلی استاندارد پنهان میماند.
این وضعیت باید در کنار روند گستردهتری دیده شود که در آن، شرکتهای بزرگ هوش مصنوعی مثل گوگل، اوپنایآی و دیگران، بهطور فزایندهای به دروازهی اصلی میان کاربران و اطلاعات تبدیل میشوند. وقتی این شرکتها کنترل کامل بر اینکه چه دادهای دربارهی منبع ترافیک به ناشران محتوا بدهند دارند، و این تصمیمها میتوانند بدون اطلاعرسانی قبلی تغییر کنند، ناشران محتوا در موقعیت آسیبپذیری قرار میگیرند؛ آنها نمیتوانند با اطمینان کامل برای استراتژی محتوای بلندمدت خودشان بر اساس دادههای ترافیکی ارائهشده از این پلتفرمها برنامهریزی کنند.
برای صاحبان وبسایت و متخصصان سئوی فارسیزبان، این خبر چند درس عملی دارد. نخست، نباید بهطور کامل به پارامترهای UTM یا ریفررهایی که پلتفرمهای هوش مصنوعی ارائه میدهند متکی بود، چون این ویژگیها میتوانند بدون اطلاع قبلی تغییر کنند یا بهطور کامل حذف شوند. دوم، بررسی منظم لاگهای سرور و جستوجوی عاملهای کاربری مرتبط با ایجنتها و اپلیکیشنهای هوش مصنوعی (مثل GeminiiOS) میتواند دیدی دقیقتر از رفتار واقعی این ترافیک ارائه دهد، حتی اگر ابزارهای تحلیلی استاندارد آن را بهدرستی دستهبندی نکنند.
سوم و شاید مهمتر از همه، این رویداد یادآوری میکند که دوران سنجش دقیق و سادهی ترافیک دیجیتال، که زمانی با ابزارهایی مثل گوگل آنالیتیکس و پارامترهای UTM ساده به دست میآمد، دیگر بهطور کامل در عصر هوش مصنوعی مولد صدق نمیکند. کسبوکارهایی که میخواهند تصمیمهای دادهمحور دربارهی محتوا و سئوی خودشان بگیرند، باید برای این عدمقطعیت و تغییرات ناگهانی در ابزارهای اندازهگیری آماده باشند و در صورت امکان، از چندین منبع داده بهطور همزمان برای تحلیل استفاده کنند، نه فقط یک پارامتر یا ابزار واحد.
مقایسه با رفتار دیگر ابزارهای هوش مصنوعی در ردیابی ترافیک
این موضوع وقتی در کنار رفتار دیگر پلتفرمهای هوش مصنوعی بزرگ قرار میگیرد، جالبتر میشود. چتجیپیتی اوپنایآی هم در گذشته با انتقادهای مشابهی دربارهی شفافیت ناکافی در ارسال دادهی منبع ترافیک مواجه بوده، و پرپلکسیتی هم با وجود اینکه تلاش بیشتری برای ارسال ریفرر واضح به ناشران محتوا کرده، باز هم همیشه در عمل، همهی دادهها را بهطور کامل و قابلاعتماد ارسال نمیکند. این وضعیت مشترک میان پلتفرمهای مختلف نشان میدهد که مسئله صرفاً یک تصمیم تصادفی گوگل نیست، بلکه بازتاب یک چالش ساختاری در کل صنعت هوش مصنوعی مولد است: این شرکتها انگیزهی تجاری چندانی برای دادن دادهی دقیق و کامل دربارهی رفتار کاربرانشان به ناشران محتوا ندارند، چون این داده میتواند به ناشران قدرت چانهزنی بیشتری در مذاکره با همین شرکتها بدهد.
از سوی دیگر، برخی کارشناسان حوزهی سئو بر این باورند که با گذر زمان و افزایش فشار از سوی ناشران بزرگ محتوا، گوگل و رقبایش احتمالاً مجبور خواهند شد استانداردهای شفافتری برای ردیابی ترافیک هوش مصنوعی ارائه دهند؛ شبیه به روندی که در گذشته برای شفافیت الگوریتمهای رتبهبندی جستجو هم، اگرچه بهآرامی و با تأخیر، رخ داد. تا آن زمان، صاحبان سایتها باید با ابزارهای موجود و ناقص فعلی کار کنند و تلاش کنند با ترکیب چند منبع داده، تصویری نسبتاً دقیق از سهم واقعی ترافیک هوش مصنوعی در کسبوکار دیجیتال خودشان به دست بیاورند.
در نهایت، این رویداد یک بار دیگر اهمیت نظارت مستمر و دقیق بر تغییرات رفتاری پلتفرمهای بزرگ فناوری را یادآوری میکند. تیمهای سئو و تحلیل داده که صرفاً یکبار یک ابزار اندازهگیری را راهاندازی کرده و دیگر آن را بازبینی نمیکنند، ممکن است هفتهها یا حتی ماهها بدون آنکه متوجه شوند، دادهی ناقص یا نادرست جمعآوری کنند. حذف پارامتر UTM جمینای گوگل دقیقاً نمونهای از چنین تغییراتی است که تنها با پیگیری دقیق جامعهی تحلیلگران مستقل، کشف و علنی شده است.
منبع: Search Engine Roundtable