سوگیری گوگل AI Mode به نفع گوگل فلایتس در پاسخ پروازها
بری شوارتز، سردبیر وبسایت معتبر سیرچاینجینراندتیبل، در گزارشی که روز سهشنبه ۳ نوامبر ۲۰۲۶ منتشر شد، فاش کرد که حالت هوش مصنوعی گوگل، یعنی AI Mode، برای تمام پرسشهای مربوط به پرواز، تنها به گوگل فلایتس لینک میدهد. سوگیری گوگل ایام مود به نفع گوگل فلایتس در آزمایشهای انجامشده روی مسیرهای داخلی و بینالمللی مختلف بهطور کامل تکرار شد و اکنون نگرانیهایی دربارهی خودترجیحدهی ضدرقابتی این غول فناوری را دوباره زنده کرده است.
زمینه و پسزمینه سوگیری گوگل ایآی مود به نفع گوگل فلایتس
به گزارش سیرچاینجینراندتیبل، این الگو ابتدا توسط کاربری با نام کاربری «نتزیر» (Natzir) در پلتفرم ایکس در تاریخ ۳۰ اکتبر شناسایی شد. او در توییت خود نوشت: «از AI Mode دربارهی پروازها بپرس، گوگل فلایتس را میگیری.» شوارتز پس از آزمایش مستقل این الگو را در طول تعطیلات آخر هفته، در مسیرهای مختلف داخلی و بینالمللی تأیید کرد و در گزارش خود نوشت: «این دقیقاً همان نوع رفتاری است که دولتها شرکتهای بزرگ را به دلیل آن تحت پیگرد قرار میدهند.»
این اظهارنظر بهطور مشخص اشارهای است به قانون بازارهای دیجیتال اتحادیهی اروپا (Digital Markets Act یا DMA)، که دقیقاً همین نوع رفتار—یعنی ترجیح دادن محصولات خود یک شرکت در نتایج پیشفرض آن، به ضرر رقبا—را هدف قرار داده است. اهمیت این یافته در آن است که برخلاف نتایج جستوجوی سنتی گوگل که معمولاً چند گزینه از منابع مختلف (مانند اسکایاسکنر، اکسپدیا یا کایاک) را نشان میدهند، AI Mode در پاسخ به یک پرسش ساده دربارهی پرواز، کاربر را بهطور کامل و بدون استثنا به سمت خدمات داخلی گوگل هدایت میکند.
واکنش و مقایسه با دیگر نمونههای گوگل در روزهای اخیر
این یافته در روزی منتشر شد که سیرچاینجینراندتیبل چند گزارش دیگر دربارهی رفتارهای غیرعادی گوگل سرچ را نیز پوشش داد؛ از جمله آزمایش حذف دکمهی AI Mode از نوار جستوجو برای گروهی محدود از کاربران، و افزایش غیرمنتظرهی کلیکها در گزارشهای Search Console که احتمالاً ناشی از ترافیک رباتی است. جوی هاوکینز، یکی از کارشناسان سئو، نموداری منتشر کرد که نشان میداد کلیکها افزایش یافته درحالیکه نمایشها (impressions) ثابت ماندهاند و نوشت: «بر اساس الگوهای نرخ کلیک که میبینم، نسبتاً مطمئن هستم که این ترافیک رباتی است.»
این مجموعه از گزارشها نشان میدهد که گوگل در حال گذار سریع و گاهی ناهماهنگ به سمت ادغام کامل هوش مصنوعی در تجربهی جستوجو است، گذاری که گاهی اوقات پیامدهای ناخواسته یا حتی رفتارهای قابلانتقاد به همراه دارد. شایان ذکر است که گوگل تا زمان انتشار این گزارش، درخواست اظهارنظر دربارهی سوگیری پروازها را پاسخ نداده است.
تحلیل: چرا سوگیری در پاسخهای هوش مصنوعی خطرناکتر از سوگیری در نتایج جستوجوی سنتی است
سوگیری گوگل ایآی مود به نفع گوگل فلایتس را باید با دقت بیشتری نسبت به موارد مشابه در گذشتهی جستوجوی سنتی گوگل بررسی کرد، چرا که ماهیت تجربهی کاربری در AI Mode بهطور بنیادین متفاوت است. در جستوجوی سنتی، حتی اگر گوگل محصولات خودش (مثل گوگل شاپینگ یا گوگل فلایتس) را در بالای صفحه نشان دهد، کاربر همچنان میتواند با اسکرول کردن به پایین، نتایج ارگانیک از منابع دیگر را ببیند و گزینههای دیگر را مقایسه کند. اما در AI Mode، پاسخ تکخطی و قطعی ارائه میشود؛ کاربر یک لینک واحد دریافت میکند، نه فهرستی از گزینهها برای مقایسه. این یعنی قدرت انتخاب کاربر بهطور قابلتوجهی کاهش مییابد و اعتماد او به بیطرفی پاسخ هوش مصنوعی، بدون آنکه متوجه شود، به نفع یک محصول خاص گوگل جابهجا میشود.
این موضوع پروندهی حقوقی گوگل را در حوزهی ضدانحصار پیچیدهتر میکند. در سالهای گذشته، شکایات ضدانحصار علیه گوگل—از جمله در اروپا و آمریکا—بهطور عمده بر نمایش برجستهتر محصولات گوگل در میان نتایج جستوجو متمرکز بود. اما اگر AI Mode بهطور کامل رقبا را از پاسخ حذف کند—نه صرفاً آنها را در رتبهی پایینتر قرار دهد—این رفتار میتواند استدلال قویتری برای تنظیمکنندهها فراهم کند که گوگل در حال استفاده از هوش مصنوعی برای تحکیم انحصار خود در بازارهای عمودی (vertical markets) مانند سفر، خرید و رستوران است.
از منظر بازار گردشگری آنلاین، این یافته بهطور خاص برای شرکتهایی مانند اکسپدیا، بوکینگ هولدینگز، کایاک و اسکایاسکنر نگرانکننده است. این شرکتها سالهاست بخش قابلتوجهی از بودجهی بازاریابی خود را برای حفظ جایگاه در نتایج جستوجوی گوگل یا تبلیغات گوگل ادز هزینه میکنند. اگر کاربران بهطور فزاینده از جستوجوی سنتی به AI Mode مهاجرت کنند—روندی که گوگل آن را فعالانه تشویق میکند—و اگر AI Mode بهطور ساختاری فقط به گوگل فلایتس اشاره کند، این شرکتها میتوانند بخش قابلتوجهی از ترافیک ارگانیک و حتی پولی خود را از دست بدهند، بدون اینکه هیچ تخلف آشکاری در تبلیغات یا رتبهبندی سنتی گوگل رخ داده باشد.
با توجه به اینکه این الگو هنوز تنها از طریق آزمایشهای محدود و گزارشهای مستقل شناسایی شده و گوگل رسماً آن را تأیید یا رد نکرده، باید منتظر ماند آیا این یک باگ موقت در پیادهسازی AI Mode است یا یک ویژگی ساختاری پایدار. در هر دو صورت، این یافته نشان میدهد که نظارت مستقل روزنامهنگاران فناوری و کاربران شبکههای اجتماعی—نه صرفاً نهادهای قانونگذار رسمی—همچنان یکی از مهمترین ابزارهای شناسایی رفتارهای ضدرقابتی احتمالی در محصولات هوش مصنوعی غولهای فناوری است.
چه کاری میتوان دربارهی این سوگیری انجام داد؟
برای کسبوکارهای کوچک و متخصصان سئو که از نزدیک این تغییرات را دنبال میکنند، این یافته درسی روشن دارد: استراتژی سئو که تا امروز بر رقابت برای جایگاه در نتایج ارگانیک متمرکز بود، بهتنهایی دیگر کافی نیست. وقتی یک پاسخ هوش مصنوعی بهجای فهرستی از گزینهها، تنها یک لینک واحد ارائه میدهد و آن لینک بهطور ساختاری به سمت محصول خود گوگل هدایت میشود، هیچ میزان بهینهسازی محتوا یا کلمهی کلیدی نمیتواند این مزیت ساختاری را خنثی کند.
این وضعیت احتمالاً فشار بیشتری بر شرکتهای حوزهی سفر وارد خواهد کرد تا بهجای تکیهی صرف بر ترافیک جستوجوی گوگل، کانالهای مستقیم و مکمل—مانند اپلیکیشنهای اختصاصی، برنامههای وفاداری مشتری و حضور فعال در شبکههای اجتماعی—را تقویت کنند. تجربهی نشاندادن افت ترافیک در سایتهایی مانند ردیت و People Inc. در ماههای اخیر، که هر دو کاهش شدید بازدید از طریق گوگل را گزارش کردهاند، نشان میدهد که این یک نگرانی موقت و منزوی نیست، بلکه بخشی از یک روند ساختاری بزرگتر در کل اکوسیستم وب است.
از منظر نظارتی نیز، این یافته میتواند مستنداتی برای پروندههای ضدانحصار آینده علیه گوگل فراهم کند، بهخصوص در اروپا که قانون بازارهای دیجیتال از قبل زیرساخت قانونی لازم برای رسیدگی به چنین شکایاتی را فراهم کرده است. تا آن زمان، تنها ابزار مؤثر برای کاربران و رقبا، همان چیزی است که در این گزارش شاهد آن بودیم: آزمایش مستقل، انتشار عمومی یافتهها، و فشار افکار عمومی بر غولهای فناوری برای شفافسازی نحوهی عملکرد الگوریتمهای هوش مصنوعی خود.