دیپسیک ۱۵ میلیارد دلار سرمایه جذب کرد؛ دو روز پس از محدودیت آمریکا
فقط دو روز پس از آنکه آمریکا به نهادهای فدرال دستور داد فناوری دیپسیک را از سیستمهای خود حذف کنند، گزارشها از سرمایهگذاری دیپسیک به ارزش حدود ۱۵ میلیارد دلار (معادل تقریبی ۱۰۰ میلیارد یوان) خبر میدهند؛ یکی از بزرگترین دورهای تأمین مالی در تاریخ صنعت فناوری چین. بلومبرگ این خبر را منتشر کرده و از سرمایهگذارانی مثل سازندهی باتری CATL و تنسنت (شرکت پشت ویچت) بهعنوان حامیان احتمالی این دور نام برده است.
زمینه و پسزمینه
دیپسیک در سال ۲۰۲۳ توسط لیانگ ونفنگ تأسیس شد؛ کسی که پیشتر صندوق پوشش ریسک کمّی High-Flyer را در چین راهاندازی کرده بود و همان صندوق هم بخشی از سرمایهی اولیهی دیپسیک را تأمین کرد. این استارتاپ در اوایل ۲۰۲۵ با عرضهی مدل استدلالی رایگان و متنباز خود به نام R1 توجه جهانی را به خود جذب کرد و مستقیماً سلطهی شرکتهای آمریکایی در این حوزه را به چالش کشید. از آن زمان تا امروز، دیپسیک چند دور سرمایهگذاری را پشت سر گذاشته: در ماه ژوئن بیش از ۷ میلیارد دلار با ارزشگذاری ۵۰ میلیارد دلار جذب کرد، و در ماه ژوئیه هم بهدنبال ۱.۵ میلیارد دلار دیگر با ارزشگذاری حدود ۷۱ میلیارد دلار بود؛ همراه با برنامهریزی برای عرضهی اولیهی عمومی احتمالی در بورس چین تا سال آینده.
تحلیل
نکتهی قابلتوجه در این خبر، زمانبندی آن است. درست دو روز پیش از اعلام این دور سرمایهگذاری، دولت آمریکا دستور داده بود نهادهای فدرال فناوری دیپسیک را بهطور کامل از سیستمهای خود حذف کنند؛ تصمیمی که نشاندهندهی نگرانیهای امنیتی جدی دربارهی این شرکت چینی است. با این حال، به نظر میرسد این محدودیتها هیچ تأثیر منفیای روی توانایی دیپسیک برای جذب سرمایهی داخلی نداشته است؛ برعکس، شرکت توانسته یکی از بزرگترین دورهای سرمایهگذاری تاریخ چین را نهایی کند. این تناقض بهخوبی نشان میدهد که بازار سرمایهی چین و تصمیمات تنظیمگرانهی آمریکا، دو مسیر کاملاً جداگانه را طی میکنند؛ محدودیتهای واشینگتن میتواند دسترسی دیپسیک به بازار آمریکا و نهادهای دولتی آن را ببندد، اما نمیتواند مانع رشد داخلی و منطقهای این شرکت در چین و بازارهای همسو با آن شود.
به گفتهی گزارش بلومبرگ، دیپسیک قصد دارد بخش بزرگی از این سرمایهی تازه را صرف افزایش هزینه در زیرساخت هوش مصنوعی و توسعهی مدلهای متنباز برای بازارهای داخلی و بینالمللی کند. این استراتژی توسعهی تهاجمی، رقابت را میان شرکتهای چینی هم تشدید میکند. برای مثال، Moonshot AI (سازندهی مدل Kimi) در ماه مه ۲ میلیارد دلار با ارزشگذاری ۲۰ میلیارد دلار جذب کرد، Manus AI هم همین ماه بیش از ۵۰۰ میلیون دلار سرمایه گرفته، و دو شرکت دیگر یعنی Zhipu AI (با نام تجاری Z.ai) و MiniMax که هر دو در ماه ژانویه در بورس هنگکنگ عرضهی عمومی شدند، اکنون بهترتیب ارزش بازار حدود ۲۹ و ۷.۲ میلیارد دلار دارند. این مجموعه دادهها نشان میدهد که اکوسیستم هوش مصنوعی چین، حتی تحت فشار تحریمهای آمریکا، همچنان با سرعت بالا در حال رشد و جذب سرمایه است.
از منظر مالکیت، لیانگ ونفنگ طبق دادههای شرکت تحلیلی WireScreen، پس از دور قبلی سرمایهگذاری همچنان حدود ۸۱.۶ درصد از سهام نهاد عملیاتی چینی دیپسیک را در اختیار دارد؛ درصد بالایی که نشان میدهد با وجود جذب سرمایههای خارجی و داخلی گسترده، کنترل اصلی شرکت همچنان در دست بنیانگذار باقی مانده است. این الگوی مالکیت متمرکز، در کنار منابع مالی گستردهی تازه، به دیپسیک اجازه میدهد بدون نیاز به توافقهای پیچیده با سهامداران متعدد، سریعتر تصمیمگیری و اجرا کند؛ مزیتی که در صنعتی با این سرعت تغییر، میتواند تعیینکننده باشد.
برای توسعهدهندگان و کسبوکارهایی که از مدلهای متنباز دیپسیک استفاده میکنند یا قصد استفاده دارند، این خبر یک پیام مهم دارد: با وجود تمام تنشهای ژئوپلیتیکی، دیپسیک منابع مالی لازم برای ادامهی توسعهی مدلهای متنباز رایگان یا کمهزینه را دارد. این یعنی رقابت قیمتی شدیدی بین مدلهای متنباز چینی و مدلهای بستهی آمریکایی مثل خانوادهی کلود و جیپیتی ادامه خواهد داشت؛ رقابتی که در نهایت به نفع کاربران نهایی تمام میشود، چون هزینهی دسترسی به قدرت پردازشی هوش مصنوعی را پایین نگه میدارد. با این حال، کسبوکارهایی که دادههای حساس دارند، باید محدودیتهای رگولاتوری کشور خود دربارهی استفاده از مدلهای چینی را هم در نظر بگیرند، چون همان نگرانیهایی که باعث دستور حذف دیپسیک از سیستمهای فدرال آمریکا شد، ممکن است در آینده در کشورهای دیگر هم به شکل مقررات مشابه ظاهر شود. برای ناظران بازار جهانی هوش مصنوعی، این یعنی هرگونه پیشبینی دربارهی «عقبماندن دیپسیک» یا تضعیف این شرکت تحت فشار تحریمها، باید با احتیاط بیشتری بیان شود؛ چون دادههای میدانی تا این لحظه خلاف این فرضیه را نشان میدهند.
از زاویهی ژئوپلیتیکی، این خبر یک الگوی تکرارشونده را دوباره نشان میدهد: هر بار که واشینگتن محدودیت تازهای علیه یک شرکت فناوری چینی اعمال میکند، معمولاً بهجای تضعیف آن شرکت، باعث میشود سرمایهگذاران داخلی چینی و دولت این کشور، حمایت مالی و سیاسی بیشتری از همان شرکت بهعمل آورند تا نشان دهند وابستگی به بازار آمریکا، نقطهضعف محسوب نمیشود. این الگو قبلاً در مورد شرکتهایی مثل هوآوی هم دیده شده بود؛ تحریمهای آمریکا در نهایت باعث شد هوآوی بیشتر روی تولید داخلی تراشه و فناوری بومی سرمایهگذاری کند. به نظر میرسد دیپسیک هم مسیر مشابهی را دنبال میکند: بهجای تلاش برای بازگشت به بازار آمریکا، تمام تمرکز خود را روی تقویت جایگاهش در چین، آسیا و بازارهای متحالف با چین میگذارد.
برای توسعهدهندگان ایرانی که به دلیل تحریمها دسترسی مستقیم و راحتی به بسیاری از مدلهای آمریکایی ندارند، رشد مداوم مدلهای متنباز و نسبتاً کمهزینهی دیپسیک میتواند یک گزینهی جایگزین واقعی باشد. البته باید توجه داشت که استفاده از هر مدل خارجی، چینی یا آمریکایی، نیازمند بررسی دقیق سیاستهای حریم خصوصی، محل نگهداری داده و شرایط استفادهی تجاری آن است؛ و صرفاً ارزان یا رایگان بودن یک مدل متنباز، نباید دلیل کافی برای استفادهی بیقید و شرط از آن در پروژههای حساس باشد.
در نهایت، این خبر یکبار دیگر ثابت میکند که در صنعت هوش مصنوعی امروز، سرعت جذب سرمایه و سرعت توسعهی محصول، اهمیتی برابر با کیفیت خود مدل دارند. دیپسیک با وجود همهی محدودیتهای سیاسی و دیپلماتیک، نشان داده که توانایی تأمین مالی داخلی و حمایت سرمایهگذاران بزرگ صنعتی مثل CATL و تنسنت، میتواند جایگزین مناسبی برای بازارهای سرمایهی بینالمللی باشد که به دلایل سیاسی به روی آن بسته شدهاند.
منبع: TechCrunch