هشت ایالت آمریکا از OpenAI بهخاطر آسیب چت جیپیتی به کودکان شکایت کردند
دادستانهای کل هشت ایالت آمریکا، شامل آرکانزاس، آریزونا، آیداهو، آیووا، کانزاس، مونتانا، نبراسکا و وستویرجینیا، بهطور مجزا و همزمان دعاوی قضایی جداگانهای در دادگاههای ایالتی خودشان علیه اوپنایآی مطرح کردهاند. این دعاوی بر اساس قوانین حمایت از مصرفکننده (consumer protection) هر ایالت تنظیم شدهاند و اتهام اصلی مشترک در همهی آنها این است که اوپنایآی خطرات واقعی ChatGPT را از کاربران، بهویژه خانوادهها و کودکان، پنهان کرده یا کماهمیت جلوه داده است.
اتهامات اصلی چیست
بر اساس گزارشهای منتشرشده، هستهی اصلی این شکایتها این است که ChatGPT بهعنوان ابزاری «امن برای کودکان زیر سیزده سال» بازاریابی شده، در حالی که به ادعای دادستانها، این ابزار در عمل میتوانسته نوجوانان و کودکان را به سمت رفتارهای خودآسیبرسان یا دیگرآسیبرسان سوق دهد. برخی از این دعاوی خواستهاند که دادههایی که بهطور غیرقانونی از کودکان جمعآوری شده، حذف شوند؛ درخواستی که نشان میدهد این شکایتها صرفاً به دنبال جریمهی مالی نیستند، بلکه خواستار تغییرات عملیاتی در نحوهی جمعآوری و نگهداری دادههای کاربران خردسال هم هستند.
این هماهنگی میان هشت ایالت مختلف، که هر کدام بهصورت جداگانه اما تقریباً همزمان اقدام کردهاند، نشاندهندهی یک الگوی رایج در حقوق آمریکا است: وقتی چندین دادستان کل ایالتی بهطور مستقل اما هماهنگ دعوایی را علیه یک شرکت بزرگ مطرح میکنند، معمولاً نشانهای از نگرانی گستردهتر در سطح ملی است، نه صرفاً یک اختلاف محلی و مجزا.
پاسخ اوپنایآی
اوپنایآی در واکنش به این شکایتها اعلام کرده که سازوکارهای ایمنی مخصوص سنین مختلف (age-specific safeguards) را در محصولاتش پیادهسازی کرده است. این شرکت پیش از این هم، بعد از چند مورد حادثهی جدی مرتبط با نوجوانان که در رسانهها منعکس شد، تغییراتی در رفتار ChatGPT نسبت به کاربران مشکوک به سن پایین اعلام کرده بود؛ از جمله محدودسازی برخی گفتوگوهای حساس و هدایت کاربران به منابع کمک در شرایط بحرانی. با این حال، دادستانهای شاکی معتقدند این اقدامات، چه از نظر زمانبندی و چه از نظر کفایت، ناکافی بودهاند.
چرا دادستانهای ایالتی و نه دادگاه فدرال
یکی از جنبههای حقوقی قابل توجه این پروندهها، انتخاب مسیر دادگاههای ایالتی و قوانین حمایت از مصرفکننده (consumer protection laws) بهجای مسیر دادگاه فدرال است. در نظام حقوقی آمریکا، هر ایالت قوانین مستقل خودش را برای حمایت از مصرفکنندگان در برابر تبلیغات گمراهکننده یا نمایندگیهای نادرست محصول دارد. با استفاده از این قوانین، دادستانهای ایالتی میتوانند بدون نیاز به اثبات آسیب مستقیم به یک فرد خاص (که در دعاوی فدرال معمولاً پیچیدهتر است)، صرفاً بر اساس این ادعا که شرکت محصولش را بهشکل گمراهکننده بازاریابی کرده، اقدام قانونی انجام دهند. این رویکرد، که پیش از این هم علیه شرکتهای دخانیات و برخی غولهای فناوری دیگر استفاده شده، معمولاً مسیر سریعتر و با احتمال موفقیت بالاتری برای دولتهای ایالتی محسوب میشود.
زمینه و پسزمینه: الگوی روبهرشد شکایتها علیه چتباتها
این دعاوی در ادامهی یک روند بزرگتر در آمریکا قرار میگیرند که در آن، نهادهای نظارتی و خانوادهها بهطور فزاینده نگران تاثیر چتباتهای هوش مصنوعی بر سلامت روانی نوجوانان و کودکان شدهاند. در ماههای گذشته، چند خانواده بهطور مستقل دعاوی حقوقی مرتبط با آسیب روانی ناشی از تعامل فرزندانشان با چتباتهای هوش مصنوعی مطرح کرده بودند؛ اما تفاوت این دور از شکایتها این است که اینبار نهادهای رسمی دولتی (دادستانهای کل ایالتی)، نه خانوادههای منفرد، پیشقدم شدهاند؛ تغییری که وزن حقوقی و سیاسی این پروندهها را بهطور قابل توجهی افزایش میدهد.
از نظر جغرافیایی هم جالب توجه است که هر هشت ایالت شاکی، ایالتهایی با گرایش سیاسی محافظهکارتر هستند؛ که میتواند نشاندهندهی این باشد که نگرانی دربارهی ایمنی کودکان در فضای دیجیتال، برخلاف بسیاری از موضوعات دیگر مرتبط با تنظیمگری فناوری، یک موضوع کمتر حزبی و بیشتر فراگیر در سطح سیاسی آمریکا محسوب میشود.
این دعاوی در کنار سایر چالشهای قانونی اوپنایآی
این شکایتهای هشتگانه، تنها یکی از چندین جبههی حقوقیای است که اوپنایآی همزمان با آن دستوپنجه نرم میکند. در همین روزها، این شرکت همچنین با یک دعوای حقوقی از سوی اپل دربارهی ادعای سرقت اسرار تجاری (trade secrets) مواجه است، که در آن اوپنایآی مدعی شده یک کارمند سابقش که به اپل بازگشته، فایلهای محرمانه را به حسابهای شخصیاش منتقل کرده است. همزمان، دفتر هوش مصنوعی اتحادیهی اروپا هم تحقیقاتی رسمی دربارهی رعایت قانون هوش مصنوعی این اتحادیه (AI Act) توسط اوپنایآی و آنتروپیک آغاز کرده است. این تراکم همزمان چالشهای حقوقی از جبهههای مختلف (ایمنی مصرفکننده، اسرار تجاری، و مقرراتگذاری بینالمللی) نشان میدهد که اوپنایآی، بهعنوان یکی از برجستهترین بازیگران صنعت هوش مصنوعی، در حال حاضر در کانون توجه نظارتی و قضایی بیسابقهای قرار دارد.
تحلیل: چرا این شکایتها میتوانند پیامدهای گستردهای داشته باشند
برخلاف دعاوی فدرال که معمولاً روندی طولانیتر و پیچیدهتر دارند، دعاوی ایالتی بر اساس قوانین حمایت از مصرفکننده میتوانند نسبتاً سریعتر پیش بروند و، در صورت موفقیت، منجر به دستورهای قضایی (injunctions) شوند که مستقیماً نحوهی عملکرد یک محصول را در آن ایالت خاص تغییر میدهند. اگر حتی تعداد کمی از این هشت دعوا به نتیجه برسند، اوپنایآی ممکن است مجبور شود تغییرات قابل توجهی در نحوهی احراز سن کاربران، محدودیتهای محتوایی برای کاربران مشکوک به سن پایین، و سیاستهای جمعآوری داده از کودکان اعمال کند؛ تغییراتی که به دلیل ماهیت جهانی محصولات اوپنایآی، احتمالاً فقط به همان هشت ایالت محدود نخواهند ماند و در عمل روی تجربهی همهی کاربران اثر میگذارند.
از منظر صنعت گستردهتر هوش مصنوعی مکالمهای، این دعاوی میتوانند الگویی برای شکایتهای مشابه علیه سایر شرکتهای سازندهی چتبات، از جمله رقبای اوپنایآی، ایجاد کنند. اگر دادگاهها در این پروندهها به نفع ایالتها رای دهند، احتمالاً شاهد افزایش شکایتهای مشابه علیه سایر شرکتهای این حوزه هم خواهیم بود؛ وضعیتی که میتواند کل صنعت را به سمت سازوکارهای ایمنی سختگیرانهتر و محافظهکارانهتر برای کاربران خردسال سوق دهد، حتی اگر این موضوع به قیمت کاهش برخی قابلیتهای محصول برای کاربران بزرگسال هم تمام شود.
برای والدینی که فرزندانشان از چتباتهای هوش مصنوعی استفاده میکنند، این پروندهها یادآوری مهمی است که با وجود تلاشهای شرکتها برای افزودن سازوکارهای تایید سن و محدودیت محتوایی، این سیستمها هنوز کامل نیستند و نظارت والدین همچنان نقش مهمی در ایمنی کودکان در تعامل با این ابزارها دارد. همزمان، این پروندهها فشار سیاسی و حقوقی را روی اوپنایآی و رقبایش افزایش میدهند تا این سازوکارها را سریعتر و جدیتر از آنچه تا امروز انجام شده، تقویت کنند.
منبع: Engadget